Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Toelichting weerstandscapaciteit (verschillen t.o.v. de begroting 2026)

Ten opzichte van begroting 2026 is de incidentele weerstandscapaciteit toegenomen met € 1,6 miljoen met name door een stijging van de VAR. De structurele weerstandscapaciteit is gestegen met  € 36.000. 

Toelichting ratio weerstandsvermogen

De norm is een ratio van 1,0 voor het incidentele en structurele weerstandsvermogen. De berekening van de incidentele, structurele en totale weerstandscapacitet vindt plaats in de voorgaande tabel. In onderstaand overzicht, de risicomatrix zijn de risico’s en kansen voor de begroting 2027 geschat. Daarna zijn de incidentele, structurele en totale weerstandcapaciteit gerelateerd aan het risicoprofiel voor de berekening van de ratio’s van het weerstandsvermogen. De ratio van het structurele  weerstandsvermogen bedraagt 0,68, het is daarmee onder de norm. De ratio van het incidentele  weerstandsvermogen is 22,0, dat is ruim boven de norm. Omdat de ratio van het structurele weerstandsvermogen onder de norm is, moet de ratio van het totale weerstandsvermogen boven de 1,0 zijn om aan de norm te voldoen. Deze ratio is ruim boven de 1,0 en daarmee voldoen we aan onze eigen norm voor het weerstandsvermogen.

Toelichting risico’s

1.    Uitgaven sociaal domein
Het Sociaal Domein omvat de uitvoering van de Wmo 2015, de Jeugdwet, de Participatiewet en overige aanverwante taken. De budgetten staan onder druk. De vraag naar ondersteuning en zorg neemt toe door demografische, sociaal-economische en maatschappelijke trends, zoals vergrijzing en complexere problematiek. Met name in de jeugdzorg is sprake van een stijgende vraag en daardoor oplopende tekorten. Ondanks invoering van de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd zien we op dit moment niet dat dit leidt tot besparingen. We vinden dat autonome groei voor risico van het rijk is en dat extra uitgaven voor rekening van het rijk moeten komen, maar hebben hierover geen zekerheid.

2.  Verbonden partijen Structureel
De gemeente Aa en Hunze neemt deel aan verschillende gemeenschappelijke regelingen. Door deelname in het algemeen en/of dagelijks bestuur daarvan kunnen financiële risico’s deels worden beheerst. Een risico van gemeenschappelijke regelingen is dat er een hogere bijdrage wordt gevraagd voor de afgesproken werkzaamheden. Tekorten bij een gemeenschappelijke regeling worden verrekend bij de deelnemende partijen.
In onze begroting nemen we de deelnemersbijdragen uit de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen over. In de loop van het jaar kan een gemeenschappelijke regeling haar begroting verhogen. Deze verhoging leidt tot een hogere deelnemersbijdrage, is meestal structureel, en is daarmee een structureel risico.

3.  Verbonden partijen Incidenteel
Een ander risico bij verbonden partijen wordt gevormd door de risico’s die de gemeenschappelijke regelingen zelf hebben opgenomen in hun begroting 2027 en waar die geen eigen dekking uit hun algemene reserve voor hebben. Werkplein Drentsche Aa (WPDA), Veiligheidsregio Drenthe (VRD) en GGD hebben geen algemene reserve. Ons aandeel in hun risico's bedraagt € 1.197.000. Dit bedrag is als volgt opgebouwd: WPDA structureel € 548.000, WPDA incidenteel € 225.000, VRD € 269.500 en GGD € 154.200. 

4.    Algemene Uitkering Gemeentefonds
De algemene uitkering is de belangrijkste inkomstenbron van een gemeente. De raming van de hoogte van de algemene uitkering in de begroting baseren we op de meicirculaire van het voorgaande jaar. De werkelijk ontvangen algemene uitkering kan daarvan afwijken. Met name financieel-economische ontwikkelingen, de hoogte en systematiek van loon- en prijscompensatie en de systematiek voor het bepalen van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, maken het bepalen van de raming van deze inkomsten in onze begroting onzeker. Daarom is dit onderwerp opgenomen als structureel risico.

5.    Planschade
In procedures met betrekking tot het wijzigen van bestemmingsplannen kan voor individuele burgers planschade ontstaan. In een aantal gevallen kunnen de hieruit voortvloeiende kosten worden opgenomen in de exploitatie van het desbetreffende plan. Daar waar mogelijk wordt de planschade afgewenteld op de initiatiefnemer. Het resterende geschatte risico is hier opgenomen.

6.    Grondexploitatie
Een beleidsmatig risico binnen een gemeente zijn de grondexploitaties. In Aa en Hunze lopen per 1-1-2027 twee exploitaties, waarvan de exploitatie Gieterveen Vonderpad een belangrijke invloed heeft op het totaal. Dit betreft een startende exploitatie met normale markt- en ramingsonzekerheden. Het woningbouwplan Nooitgedacht in Rolde Zuid zit in de afrondende fase en de financiële risico's zijn nihil. In de paragraaf Grondbeleid wordt verder toelichting gegeven op de risico's per exploitatie.

7.    Bodemsaneringskosten
De aansprakelijkheid op het gebied van milieu neemt voortdurend toe. De gemeenten vormen hierbij geen uitzondering. Gemeenten lopen als rechtmatige eigenaar van gronden het risico dat vervuilde grond geschoond moet worden of dat er vaten/jerrycans worden achtergelaten. Eventuele noodzakelijke maatregelen op het terrein van de bodemsanering, die voor rekening van de gemeente kunnen komen, zijn momenteel vooralsnog niet in te schatten en daarom als risico benoemd in deze paragraaf.

8.    Asbestsaneringen
In toenemende mate wordt de gemeente geconfronteerd met illegale dumping van asbest via de vuilinzameling en asbestvervuiling als gevolg van brand. In het belang van de volksgezondheid is acute verwijdering van de vervuiling noodzakelijk. Verhaal van de kosten op de veroorzaker blijkt vaak onmogelijk en is daarom opgenomen als risico.                                                 

9.    Juridische risico’s
Jaarlijks worden enige procedures door of tegen de gemeente gevoerd. Er is een tendens waar te nemen van een toenemend aantal aansprakelijkheidstellingen. Gemeenten worden geconfronteerd met schadeclaims van burgers als gevolg van genomen besluiten en vermeende nalatigheid door de overheid. Zo kunnen de gemeenten aansprakelijk gesteld worden door de burger voor schade als gevolg van slecht onderhoud van de wegen, openbaar groen en voor planschades (al specifiek benoemd als risico). Voor een deel zijn de risico’s die de gemeente lopen gedekt door afgesloten verzekeringen, waarbij de gemeente bij de WA-verzekering een eigen risico heeft van € 2.500 per schadegeval.

10.    Cyberdreiging
Het risico van cybercrime betreft het risico dat criminelen ongeautoriseerd toegang krijgen tot de data van organisaties en systemen platleggen waardoor deze niet meer bij hun eigen gegevens kunnen Een cyberaanval kan onverwachte financiële gevolgen hebben zoals herstelkosten of benodigde inhuur van externe expertise.

We hebben diverse beveiligingsmaatregelen genomen om dit risico te verkleinen. Het resterend risico is lastig te kwantificeren. Op basis van de risico-inschatting van andere Drentse gemeenten komen we tot een schatting van het risicobedrag van € 2.500.000.

Ontwikkeling risico's
We actualiseren onze risico's tweemaal per jaar: in het voorjaar bij het opstellen van de Jaarrekening en in het najaar bij het opstellen van de Begroting. Ten opzichte van de Jaarrekening 2025 hebben we de volgende aanpassingen gedaan:

• Sociaal domein: risicobedrag verhoogd van € 1.500.000 naar € 2.000.000. Eén van onze uitgangspunt is dat we rijkstaken uitvoeren met rijksmiddelen.  In de jaarrekening 2025 hebben we bij Sociaal domein een tekort gepresenteerd van ruim € 2 miljoen. Dit tekort is reden om het risico te verhogen naar € 2 miljoen.
• Verbonden partijen: aangepaste opzet waarbij zowel bedrag als kans is aangepast. Het structurele risico is verhoogd van € 840.000 naar € 4.015.000, kans daarop verlaagd van 15% naar 5%. Incidenteel risico verhoogd van € 840.000 naar € 1.197.000, kans daarop verlaagd van 25% naar 20%.
• Grondexploitaties: bedrag en kans hebben we aangepast. Bedrag van € 500.000 naar € 400.000, kans verhoogd van 10% naar 40%.
• Cyberdreiging: nieuw risico

Financiële kengetallen

In de raadsvergadering van 1 juni 2023 is de nota financiële beleidskaders vastgesteld. In deze nota is uitgelegd hoe de wettelijke financiële kengetallen te gebruiken zijn bij de beoordeling van de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van onze gemeente. Met deze nota hebben we ook eigen gemeentelijke normen voor de wettelijke financiële kengetallen afgesproken. 

Het gaat om de volgende kengetallen:

• Netto schuldquote
• Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
• Solvabiliteitsratio
• Structurele exploitatieruimte
• Grondexploitatie
• Belastingcapaciteit

Normen financiële kengetallen
Met het vaststellen van de nota financiële beleidskaders hebben we eigen normen voor de beoordeling van de kengetallen. De normen zijn:

- voor de netto schuldquote lager dan 80%
- voor de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen eveneens lager dan 80%
- voor de solvabiliteitsratio minimaal 20%
- voor de structurele exploitatieruimte minimaal 0%
- voor de grondexploitatie lager dan 20%
- voor de belastingcapaciteit minimaal 95% en maximaal 105%

Beoordeling netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd
Beide quotes voldoen ruim aan de norm. In de werkelijkheid (jaarrekening) is de financieringsbehoefte lager dan op begrotingsbasis.

Beoordeling solvabiliteitsratio
De solvabiliteitsratio voldoet aan de norm.

Beoordeling structurele exploitatieruimte
De structurele exploitatieruimte voldoet voor begrotingsjaar 2027 aan de norm.

Beoordeling grondexploitaties
De uitkomsten bij grondexploitaties voldoen ruim aan de norm.

Beoordeling belastingcapaciteit
De meerjarige reeks laat zien dat we niet aan onze eigen norm voldoen. In de nota financiële beleidskaders is dit ook geconstateerd: 'Wij zitten langjarig buiten en lager dan deze norm'. Het betekent dat we ruim onder het landelijke gemiddelde zitten. Deze ruimte kan benut worden.