Toelichting op de baten en lasten per pijler

Financiële begroting per pijler toelichting verschillen.

Conform BBV-artikel 19, lid a en b wordt in de toelichting overzicht lasten en baten per programma, het gerealiseerde bedrag van het vorig begrotingsjaar, het geraamde bedrag van het vorig begrotingsjaar na wijziging en het geraamde bedrag van het begrotingsjaar opgenomen. In geval van aanmerkelijk verschil met de raming, respectievelijk de realisatie, van het vorig, respectievelijk voor vorig, begrotingsjaar worden deze verschillen toegelicht.

Pijler 1. Bestuur en Samen doen

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Rekening 2025	Begroting 2026 incl. wijz.	Primitieve begroting 2027
Lasten
0.1 Bestuur	3.119	1.984	1.877
0.2 Burgerzaken	1.107	1.025	986
0.4 Overhead	35	232	0
1.1 Crisisbeheersing en brandweer	2.206	2.273	2.205
1.2 Openbare orde en veiligheid	488	515	500
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	7.691	7.170	7.161
8.1 Ruimte en leefomgeving	0	0	0
Totaal Lasten	14.646	13.198	12.729
Baten
0.1 Bestuur	0	5	5
0.2 Burgerzaken	633	478	478
1.1 Crisisbeheersing en brandweer	0	6	6
1.2 Openbare orde en veiligheid	1	9	9
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	10.589	9.265	9.266
Totaal Baten	11.223	9.763	9.764
Onttrekkingen
0.10 Mutaties reserves	209	308	18
Stortingen
0.10 Mutaties reserves	2.100	2.100	2.100
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	0	0	0
Totaal Stortingen	2.100	2.100	2.100
Gerealiseerd resultaat	-5.315	-5.227	-5.047

Toelichting pijler 1

Het verschil ten opzichte van 2026 wordt veroorzaakt door stijgingen van de salarissen en mutaties in afschrijving en rente. Daarnaast is sprake van incidenteel vervallen ramingen voor o.a. de VRD, uitbreiding griffie, verkiezingen, dienstverlening, steunpunt femicide en Wet Open Overheid.

Pijler 2. Samen Leven

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Rekening 2025	Begroting 2026 incl. wijz.	Primitieve begroting 2027
Lasten
1.2 Openbare orde en veiligheid	17	19	19
4.1 Openbaar basisonderwijs	43	43	45
4.2 Onderwijshuisvesting	122	69	98
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken	1.130	1.177	1.187
5.1 Sportbeleid en activering	15	0	0
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie	351	361	327
5.6 Media	883	833	614
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	3.936	6.321	5.658
6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO	0	0	0
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd	0	49	49
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal	4.529	4.876	4.605
6.3 Inkomensregelingen	10.094	9.165	9.149
6.4 WSW en beschut werk	86	84	105
6.5 Arbeidsparticipatie	624	1.039	1.053
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO)	1.772	1.803	1.803
6.711 Huishoudelijke hulp (WMO)	2.745	2.162	1.849
6.712 Begeleiding (WMO)	1.778	3.099	3.099
6.713 Dagbesteding (WMO)	574	0	0
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal	4.958	2.820	2.820
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal	3.343	907	907
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal	224	394	394
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk	30	45	45
6.791 PGB WMO	251	452	452
6.792 PGB Jeugd	174	533	533
6.811 Beschermd wonen (WMO)	41	0	0
6.812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)	0	51	51
6.821 Jeugdbescherming	374	250	250
6.822 Jeugdreclassering	111	122	122
6.91 Coördinatie en beleid WMO	411	426	461
6.92 Coördinatie en beleid Jeugd	21	1.157	1.124
7.1 Volksgezondheid	1.822	1.749	1.726
7.4 Milieubeheer	0	50	0
Totaal Lasten	40.456	40.059	38.545
Baten
0.10 Mutaties reserves	0	0	0
4.2 Onderwijshuisvesting	29	20	20
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken	258	180	180
5.1 Sportbeleid en activering	15	0	0
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie	30	34	0
5.6 Media	249	114	0
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	1.056	3.017	2.965
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal	0	0	0
6.3 Inkomensregelingen	6.327	5.453	5.453
6.5 Arbeidsparticipatie	4	10	10
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO)	12	13	13
6.711 Huishoudelijke hulp (WMO)	208	124	124
6.811 Beschermd wonen (WMO)	1.528	0	0
6.92 Coördinatie en beleid Jeugd	2	0	0
7.1 Volksgezondheid	321	133	114
Totaal Baten	10.038	9.097	8.878
Onttrekkingen
0.10 Mutaties reserves	220	460	34
Stortingen
0.10 Mutaties reserves	19	94	19
Gerealiseerd resultaat	-30.217	-30.595	-29.651

Toelichting pijler 2

Het verschil t.o.v. 2026 betreft o.a. verhoging salarissen, vervallen incidentele ramingen voor bibliotheekwerk, informele ondersteuning dorpen, vrijwilligersfonds, voorliggend veld, onafhankelijke cliëntondersteuning, WMO voorziening, hervormingsagenda jeugd en budgettair neutrale (spuk) uitkeringen aan de lasten- en batenkant.

Pijler 3. Duurzaamheid en Economie

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Rekening 2025	Begroting 2026 incl. wijz.	Primitieve begroting 2027
Lasten
3.1 Economische ontwikkeling	143	91	53
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur	810	242	132
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen	5	5	5
3.4 Economische promotie	261	210	217
5.5 Cultureel erfgoed	0	0	0
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie	978	1.716	1.361
7.4 Milieubeheer	507	1.448	812
Totaal Lasten	2.703	3.714	2.580
Baten
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur	620	-1	0
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen	11	17	17
3.4 Economische promotie	2.723	2.760	2.760
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie	172	532	532
7.4 Milieubeheer	721	216	216
Totaal Baten	4.247	3.523	3.524
Onttrekkingen
0.10 Mutaties reserves	805	693	0
Stortingen
0.10 Mutaties reserves	400	0	0
Gerealiseerd resultaat	1.948	502	944

Toelichting pijler 3

Betreft vervallen incidentele ramingen voor het Grevelingkanaal, uitvoeringsbudget economie recreatie en toerisme, toekomstige bedrijventerreinen, uitvoeringsbudget duurzaamheid, sociale energieaanpak, soorten managementplan en incidentele voordelen op kapitaallasten.

Pijler 4. Voorzieningen, leefbaarheid en wonen

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Rekening 2025	Begroting 2026 incl. wijz.	Primitieve begroting 2027
Lasten
2.1 Verkeer en vervoer	4.304	5.604	4.326
2.5 Openbaar vervoer	5	6	6
4.2 Onderwijshuisvesting	1.033	1.941	781
5.1 Sportbeleid en activering	335	290	291
5.2 Sportaccommodaties	2.352	2.423	2.134
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie	127	201	85
5.5 Cultureel erfgoed	284	195	134
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie	4.839	5.046	4.907
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	933	2.247	646
7.2 Riolering	1.996	1.917	2.094
7.3 Afval	2.555	2.713	3.118
7.4 Milieubeheer	1.735	1.826	1.839
7.5 Begraafplaatsen en crematoria	464	478	473
8.1 Ruimte en leefomgeving	2.408	2.500	1.276
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)	2.040	2.962	976
8.3 Wonen en bouwen	1.711	1.334	1.436
Totaal Lasten	27.121	31.681	24.521
Baten
2.1 Verkeer en vervoer	411	44	44
5.1 Sportbeleid en activering	486	257	257
5.2 Sportaccommodaties	377	442	442
5.5 Cultureel erfgoed	35	30	30
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie	42	44	44
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	241	467	197
7.2 Riolering	2.435	2.483	2.705
7.3 Afval	3.291	3.481	3.831
7.4 Milieubeheer	0	73	73
7.5 Begraafplaatsen en crematoria	117	104	104
8.1 Ruimte en leefomgeving	8	228	228
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)	3.065	2.913	905
8.3 Wonen en bouwen	1.248	975	975
Totaal Baten	11.756	11.539	9.833
Onttrekkingen
0.10 Mutaties reserves	1.935	3.966	80
Stortingen
0.10 Mutaties reserves	562	0	0
Gerealiseerd resultaat	-13.992	-16.175	-14.608

Toelichting pijler 4

Het verschil ten opzichte van 2026 wordt met name veroorzaakt door vervallen incidentele ramingen voor tijdelijke huisvesting en verplaatsingskosten scholen, huisvesting statushouders, bijdrage dorpshuis, natuurwaardenkaart, leefbaarheidsfonds, kwaliteitsimpuls fietspaden, graskeien, bomenonderhoud en skeelerbaan Gieten-Bonnen. Daarnaast is sprake van een stijging van de salariskosten en hogere doorberekening in de opbrengsten van riool- en afvalstoffenheffing en overige interne verrekeningen.

Pijler 5. Middelen en ondersteuning

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Rekening 2025	Begroting 2026 incl. wijz.	Primitieve begroting 2027
Lasten
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden	747	515	472
0.4 Overhead	13.120	13.297	10.996
0.5 Treasury	-943	-999	-368
0.61 OZB woningen	145	146	147
0.62 OZB niet-woningen	47	47	48
0.64 Belastingen overig	2.899	2.947	2.930
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds	0	0	0
0.8 Overige baten en lasten	516	447	469
0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)	368	26	26
Totaal Lasten	16.898	16.426	14.721
Baten
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden	85	31	31
0.4 Overhead	1.218	439	419
0.5 Treasury	403	252	252
0.61 OZB woningen	4.039	4.047	4.047
0.62 OZB niet-woningen	1.364	1.363	1.363
0.64 Belastingen overig	2.434	2.666	2.579
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds	57.884	55.043	53.986
0.8 Overige baten en lasten	351	399	401
Totaal Baten	67.780	64.238	63.077
Onttrekkingen
0.10 Mutaties reserves	3.351	3.992	6
Stortingen
0.10 Mutaties reserves	4.401	309	0
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten	2.257	0	0
Totaal Stortingen	6.659	309	0
Gerealiseerd resultaat	47.575	51.496	48.362

Toelichting pijler 5

Het verschil t.o.v. 2026 wordt o.a. veroorzaakt door mutaties van incidentele ramingen m.b.t. salarisbudget, onderuitputting rente en afschrijving, mutaties Algemene Uitkering, vervallen bijdragen vanuit de VAR en budgettair neutrale verrekeningen met andere pijlers.

Incidentele baten en lasten

Bij het opstellen van de begroting worden ramingen structureel of incidenteel opgenomen. Structureel zijn de ramingen die jaarlijks voorkomen. Bij het incidenteel opnemen gaat het om 'eenmalige zaken', dan wel geldstromen waarvan de intentie is dat deze binnen een beperkt aantal jaren eindig zijn.

In onderstaande tabel zijn de incidentele ramingen op de pijlers binnen de exploitatie opgenomen over de jaren 2027 tot en met 2030. De bedragen in de kolom 2027 zijn de voorstellen ter afweging in 2027, zoals opgenomen in de eerste begrotingswijziging 2027.

Voor een uitgebreide toelichting op de hieronder genoemde onderdelen van incidentele baten en lasten wordt verwezen naar het onderdeel hoofdlijnen.

Pijler	Omschrijving	2027	2028	2029	2030	totaal

Lasten

Ambities incidenteel
	Nieuwe ambities
1	Steunpunt Femicide	-11.000	-11.000			-22.000
1	Kinderraad (ambtelijke ondersteuning)	-20.000	-20.000	-20.000		-60.000
1	Programma maatschappelijke weerbaarheid	-390.000	-360.000			-750.000
1	Continuering inzet participatieadviseur	-110.000				-110.000
2	Monitoring sociaal domein	-100.000				-100.000
2	Communicatiestrategie ondersteuningsmogelijkheden	-100.000				-100.000
2	Bijdrage Special Olympics	-10.000	-15.000			-25.000
3	Uitvoeringsbudget duurzaamheid	x				0
3	Brugbediening Grevelingskanaal	-80.000				-80.000
3	Uitvoeringsbudget economie, recreatie en toerisme	-40.000				-40.000
3	Verkenning toeristische ontwikkeling veengebied	-20.000				-20.000
3	Revitalisering bedrijventerreinen	-87.000				-87.000
4	Bermbeheer	-100.000				-100.000
4	Aanpassingen sporthal de Boerhoorn	-15.000				-15.000
4	Opstellen visie gemeentelijke sportaccommodaties	-100.000				-100.000
4	Bijdrage Dorpshuis Eexterzandvoort	-100.000				-100.000
4	Inzet maatschappelijk vastgoed	-250.000	-250.000	-250.000		-750.000
4	Omgevingsplan	-200.000	-200.000	pm	pm	-400.000
4	Extra dotatie voorziening wegen	-1.000.000	-1.000.000			-2.000.000
4	Tijdelijke huisvesting de Dobbe Gasselte (bestaande situatie)	-70.000				-70.000
4	Incidentele lasten i.v.m. bouw MFA Gasselte		pm	pm		0
4	Programma woningbouw	-450.000	-450.000			-900.000
4	Nedersaksenlijn bijdrage	-32.000	-32.000			-64.000
4	Nedersaksenlijn uitvoeringsbudget	-50.000	pm	pm		-50.000
5	ARBO	-30.000				-30.000
5	Inrichten procesmatig en datagedreven werken	-125.000	-125.000			-250.000

	Ambities uit fmp begroting 2026
3	Toekomstbestendige bedrijventerreinen	-40.000				-40.000
3	Geopark de Hondsrug	-30.000				-30.000
div	Regiodeal Noord Drenthe 'Vitaal verbonden'	x	x	x		0
4	Aanbrengen graskeien	-100.000				-100.000
4	Tijdelijke huisvesting Dr Nassau college (uit 2025)	-235.000	-235.000			-470.000
4	Tijdelijke huisvesting Dr Nassau college (spoedaanvraag 2026)	-200.000	-400.000	-400.000	-400.000	-1.400.000

	Totaal ambities incidenteel	-4.095.000	-3.098.000	-670.000	-400.000	-8.263.000

Gemeentefonds
2	Maatregelen versterking voorliggend veld	-487.000	-37.000	-38.000		-562.000
2	Lagere inkomst eigen bijdrage WMO	-325.000				-325.000
						0

	Totaal gemeentefonds	-812.000	-37.000	-38.000	0	-887.000

	Totaal lasten	-4.907.000	-3.135.000	-708.000	-400.000	-9.150.000

Baten

Gemeentefonds
5	Hervormingsagenda jeugd	487.000	37.000	38.000		562.000
5	Uitstel wijziging abonnementstarief WMO	325.000				325.000

	Totaal gemeentefonds	812.000	37.000	38.000	0	887.000

Mutaties reserves
1	Bijdrage uit vereveningsreserve rijkstaken tbv maatschappelijke weerbaarheid	390.000	360.000			750.000
4	Bijdrage uit reserve grondbedrijf tbv programma woningbouw	450.000	450.000			900.000
5	Bijdrage uit de Vrije Algemene Reserve (VAR)	3.255.000	2.288.000	670.000	400.000	6.613.000

	Totaal mutaties reserves	4.095.000	3.098.000	670.000	400.000	8.263.000

	Totaal baten	4.907.000	3.135.000	708.000	400.000	9.150.000

	Totaal lasten - totaal baten	0	0	0	0	0